15 . معرفه : چون يافتى زندگانى ملكى امدى ( موقت ) اداره نمىشود بدون علم و عمل ، البته خواهى فهميد زندگانى عالم آخرت كه ابدى است بدون علم و عمل اداره نشود و لذا فرموده : « قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ » اى العالمون العاملون . « 1 »

--> رحمت و عنايت خود را شامل حال ما نگردانى ، شك نيست كه از زيانكاران خواهيم بود . بارى ، از اين پس به خود آييم ، چشم و دل باز كنيم ، از سستى و تنبلى به در آمده ، تلاش و فعاليت كنيم و آيه شريفه « جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقِينَ » * را سرلوحه تلاش خويش قرار دهيم ؛ همچنين با استثمارگران مبارزه كنيم و سرمايه‌هاى مادى و معنوى خود را بيهوده از دست ندهيم و با كسب دانش و هنر و به كار بستن آن ، خود را از بيگانگان كافركيش استعمارگر و مفت‌خواران استثمارگر بىنياز كنيم و نيز آيه شريفه « اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ » را به اجرا گذاريم و هرجا اثرى از آنان يافتيم ، با سلاح دانش نقششان را باطل كنيم و از زندگى خود برانيم و بكوشيم با آنان رقابت كنيم تا نه تنها بازار كار و درآمد خويش را از چنگال آنان خارج سازيم ، بلكه با ارائه صنايع برتر ، موقعيت خود را در بازار تجارت و اقتصاد جهانى ثابت كنيم و حضور دائمى داشته باشيم . پس براى موفقيت در اين راه پيش از هر چيز لازم است با استفاده از دستاوردهاى صنعتى و فرآورده‌هاى مسلمانان ، توان توسعه صنعتى را در سرزمين‌هاى خويش رونق بخشيم و از مصرف كالاهاى بيگانه خوددارى كنيم و به فرموده معظم له ، بيگانگان را در عدم مصرف كالاى آنان از بين ببريم و از اينكه بتوانند با عرضه كردن كالاها و فرآورده‌هاى خود نبض بازارهاى مسلمانان را در دست داشته باشند ، مأيوس كنيم . ( 1 ) . پس از آنكه وظيفه مسلمانان را در اداره زندگى گوشزد كردند و براى بازيافتن خويش و حفظ سلامت جامعه از دستبرد بيگانگان به ارائه طريق پرداختند و براى دست آوردن بنيه اقتصادى ، نياز به كسب دانش و عمل را لازم دانستند ، اكنون به بخش ديگرى از حيات جامعه اسلامى اشاره مىكنند و مىفرمايند : اكنون كه دانستيم زندگانى در اين جهان ناپايدار ، بدون داشتن علم و عمل ميسر نمىشود ، بايد بدانيم كه زندگانى در عالم آخرت نيز كه ابدى و سرمدى است ، بدون علم و عمل امكان‌پذير نيست و به سبب آنكه انسان‌ها از دو جنبه مادى و معنوى برخوردارند و همان گونه كه براى نيازهاى مادى لازم است از دانش و كار بهره گيرند ، براى نيازهاى معنوى نيز متناسب با آن نيازها به دانش و تلاش وابسته‌اند . بنابراين وظيفه هر مسلمان است كه براى زندگانى